Waarom Snijden Mensen Zichzelf? Begrip, Oorzaken en Zoek Hulp

24/10/2025

Zelfbeschadiging, vaak in de vorm van snijden, is een complex en veel voorkomend probleem dat diepgaande gevolgen kan hebben voor het welzijn van een individu. Het is essentieel om dit onderwerp met nuance en begrip te benaderen, aangezien er vaak misvattingen en stigmatisering rondom zelfbeschadigend gedrag bestaan. Dit artikel beoogt een uitgebreid overzicht te geven van de verschillende aspecten van zelfbeschadiging, waaronder de mogelijke oorzaken, de functies die het kan vervullen, de prevalentie, de gevolgen, en de manieren waarop hulp gezocht en geboden kan worden.

Wat is Zelfbeschadiging? Een Definitie en Verschijningsvormen

Zelfbeschadiging, ook wel automutilatie of Non-Suicidal Self-Injury (NSSI) genoemd, verwijst naar het opzettelijk toebrengen van schade aan het eigen lichaam, zonder de intentie om te sterven. Het is belangrijk om te benadrukken dat zelfbeschadiging in de meeste gevallen geen poging tot zelfdoding is, hoewel het de kans op suïcidaal gedrag wel kan verhogen. Het is eerder een copingmechanisme, een manier om intense emoties te reguleren of om met overweldigende situaties om te gaan.

Zelfbeschadiging kan zich op verschillende manieren manifesteren. Naast snijden, dat een van de meest voorkomende vormen is, omvat het ook:

Krassen: Het oppervlakkig beschadigen van de huid met scherpe voorwerpen.
Brandwonden: Het toebrengen van brandwonden met bijvoorbeeld sigaretten, aanstekers of hete objecten.
Slaan of stompen: Het zichzelf slaan, stompen of bonken tegen harde oppervlakken.
Krabbelen tot bloedens toe: Het obsessief krabbelen aan de huid, waardoor wonden ontstaan.
Haar uittrekken (Trichotillomanie): Het dwangmatig uittrekken van de eigen haren.
Hoofdbonken: Het herhaaldelijk bonken van het hoofd tegen een hard oppervlak.
Vergiftiging met niet-fatale doses: Het innemen van stoffen in hoeveelheden die niet direct levensbedreigend zijn, maar wel schadelijk.
Prikken of steken: Het prikken of steken van de huid met naalden of andere scherpe voorwerpen.
Het openen van wonden: Het bewust openhouden of opnieuw openmaken van wonden.

De ernst en frequentie van zelfbeschadigend gedrag kunnen sterk variëren van persoon tot persoon. Sommige mensen beschadigen zichzelf slechts een paar keer in hun leven, terwijl anderen er regelmatig naar teruggrijpen als een manier om met moeilijke emoties om te gaan.

Waarom Snijden Mensen Zichzelf? De Onderliggende Oorzaken en Functies

Er is geen eenduidig antwoord op de vraag waarom mensen zichzelf snijden. De oorzaken van zelfbeschadiging zijn complex en multifactorieel, en kunnen variëren van persoon tot persoon. Vaak is er sprake van een combinatie van verschillende factoren, waaronder:

1. Emotionele Regulatie: De Voornaamste Functie

De meest voorkomende reden waarom mensen zichzelf beschadigen, is om intense emoties te reguleren. Zelfbeschadiging kan dienen als een manier om:

Overweldigende emoties te verminderen: Intense gevoelens zoals angst, verdriet, boosheid, leegte, schaamte of schuld kunnen overweldigend aanvoelen. Zelfbeschadiging kan een manier zijn om deze emoties te 'verdoven' of te verminderen. De fysieke pijn kan tijdelijk de emotionele pijn overschaduwen.
Zich iets te laten voelen: Sommige mensen ervaren een gevoel van emotionele leegte of gevoelloosheid. Zelfbeschadiging kan een manier zijn om zichzelf te laten voelen, om te bewijzen dat ze nog leven en in staat zijn om iets te ervaren.
Zichzelf te straffen: Mensen die zichzelf beschadigen, kunnen een diep gevoel van zelfhaat of schuld ervaren. Zelfbeschadiging kan een manier zijn om zichzelf te straffen voor vermeende fouten of tekortkomingen.
Controle te krijgen: In situaties waarin mensen zich machteloos voelen, kan zelfbeschadiging een manier zijn om controle te krijgen over hun eigen lichaam en hun eigen pijn. Het kan een gevoel van controle geven in een situatie waarin ze zich anders machteloos voelen.
Spanning te ontladen: Zelfbeschadiging kan een manier zijn om opgebouwde spanning en frustratie te ontladen. De fysieke pijn kan een cathartische werking hebben en tijdelijk verlichting bieden.

2. Psychische Aandoeningen

Zelfbeschadiging komt vaak voor in combinatie met psychische aandoeningen, zoals:

Borderline Persoonlijkheidsstoornis (BPS): Mensen met BPS ervaren vaak intense en wisselende emoties, impulsiviteit en moeite met het reguleren van hun emoties. Zelfbeschadiging is een veel voorkomend symptoom van BPS.
Depressie: Zelfbeschadiging kan een manier zijn om met de gevoelens van hopeloosheid, verdriet en leegte die gepaard gaan met depressie om te gaan.
Angststoornissen: Zelfbeschadiging kan een manier zijn om met de intense angst en paniek die gepaard gaan met angststoornissen om te gaan.
Eetstoornissen: Zelfbeschadiging kan voorkomen bij mensen met eetstoornissen, vaak in combinatie met andere zelfbeschadigende gedragingen zoals overgeven of laxeren.
Posttraumatische Stressstoornis (PTSS): Zelfbeschadiging kan een manier zijn om met de overweldigende herinneringen, flashbacks en nachtmerries die gepaard gaan met PTSS om te gaan.
Dissociatieve Stoornissen: Mensen met dissociatieve stoornissen kunnen zelfbeschadiging gebruiken om zich 'terug te brengen' naar de realiteit, wanneer ze een gevoel van derealisatie of depersonalisatie ervaren.

3. Trauma

Traumatische ervaringen, zoals mishandeling, seksueel misbruik, verwaarlozing of het overlijden van een dierbare, kunnen een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van zelfbeschadigend gedrag. Trauma kan leiden tot intense emoties, gevoelens van machteloosheid en een verstoord zelfbeeld, wat allemaal de kans op zelfbeschadiging kan vergroten.

4. Interpersoonlijke Problemen

Moeilijkheden in relaties met anderen, zoals conflicten, afwijzing, eenzaamheid of isolatie, kunnen ook bijdragen aan zelfbeschadigend gedrag. Zelfbeschadiging kan een manier zijn om aandacht te vragen, om hulp te zoeken, of om te reageren op gevoelens van verlating of afwijzing.

5. Sociale Factoren

Sociale factoren, zoals pesten, groepsdruk of blootstelling aan zelfbeschadigend gedrag in de media, kunnen ook een rol spelen. Vooral jongeren kunnen beïnvloed worden door de gedragingen van hun leeftijdsgenoten of door de manier waarop zelfbeschadiging wordt afgebeeld in films, series of op sociale media.

6. Biologische Factoren

Er is steeds meer bewijs dat biologische factoren, zoals genetische aanleg en neurotransmitter onevenwichtigheden, ook een rol kunnen spelen bij zelfbeschadiging. Onderzoek suggereert dat mensen die zichzelf beschadigen, mogelijk een verhoogde gevoeligheid voor pijn hebben, of een verminderde capaciteit om pijn te reguleren.

Prevalentie: Hoe Vaak Komt Zelfbeschadiging Voor?

Zelfbeschadiging is een relatief veel voorkomend probleem, vooral onder jongeren. Het is moeilijk om exacte cijfers te geven, omdat zelfbeschadiging vaak in het geheim plaatsvindt en niet altijd wordt gemeld. Echter, schattingen suggereren dat:

Ongeveer 13-23% van de adolescenten en jongvolwassenen zich ooit in hun leven zelfbeschadigt.
Zelfbeschadiging vaker voorkomt bij meisjes en vrouwen dan bij jongens en mannen.
De piekleeftijd voor het begin van zelfbeschadigend gedrag ligt tussen de 12 en 24 jaar.
Zelfbeschadiging komt vaker voor bij mensen met psychische aandoeningen, trauma of interpersoonlijke problemen.

Het is belangrijk om te benadrukken dat zelfbeschadiging niet alleen een probleem is van jongeren. Ook volwassenen kunnen zich zelfbeschadigen, vaak als gevolg van onverwerkte trauma's, psychische aandoeningen of moeilijke levensomstandigheden.

Gevolgen van Zelfbeschadiging: De Fysieke en Emotionele Impact

Zelfbeschadiging kan ernstige gevolgen hebben voor zowel de fysieke als de emotionele gezondheid van een persoon.

Fysieke Gevolgen

Littekens: Zelfbeschadiging kan leiden tot permanente littekens, die een bron van schaamte, schuld en negatief zelfbeeld kunnen vormen.
Infecties: Wonden die ontstaan door zelfbeschadiging kunnen geïnfecteerd raken, wat kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen.
Zenuwbeschadiging: Diepe wonden kunnen zenuwbeschadiging veroorzaken, wat kan leiden tot pijn, gevoelloosheid of verlies van functie.
Per ongeluk zelfdoding: Hoewel zelfbeschadiging meestal niet bedoeld is als een poging tot zelfdoding, kan het per ongeluk leiden tot de dood, bijvoorbeeld door een diepe wond die niet op tijd wordt behandeld.

Emotionele Gevolgen

Schaamte en schuld: Mensen die zichzelf beschadigen, voelen zich vaak beschaamd en schuldig over hun gedrag, wat kan leiden tot isolatie en eenzaamheid.
Negatief zelfbeeld: Zelfbeschadiging kan het negatieve zelfbeeld versterken en leiden tot gevoelens van waardeloosheid en zelfhaat.
Moeilijkheden in relaties: Zelfbeschadiging kan relaties met anderen bemoeilijken, omdat het moeilijk kan zijn voor partners, familieleden en vrienden om te begrijpen en ermee om te gaan.
Verhoogd risico op suïcide: Hoewel zelfbeschadiging meestal geen poging tot zelfdoding is, verhoogt het wel de kans op suïcidaal gedrag. Mensen die zichzelf beschadigen, hebben een grotere kans om in de toekomst een zelfmoordpoging te ondernemen.
Comorbiditeit: Zelfbeschadiging komt vaak voor in combinatie met andere psychische aandoeningen, zoals depressie, angststoornissen, eetstoornissen en persoonlijkheidsstoornissen. Dit kan de behandeling bemoeilijken en de prognose verslechteren.

Hulp Zoeken: Waar Kun Je Terecht?

Het is belangrijk om te weten dat er hulp beschikbaar is voor mensen die zich zelfbeschadigen. Herstel is mogelijk, en er zijn verschillende manieren waarop je hulp kunt zoeken:

1. Praat Erover

De eerste stap is vaak de moeilijkste: praat erover met iemand die je vertrouwt. Dit kan een vriend, familielid, leraar, mentor, of een andere vertrouwenspersoon zijn. Het kan opluchten om je verhaal te delen en te weten dat je er niet alleen voor staat.

2. Professionele Hulp

Professionele hulp is essentieel voor het aanpakken van de onderliggende oorzaken van zelfbeschadiging. Er zijn verschillende soorten professionals die je kunnen helpen:

Psycholoog: Een psycholoog kan je helpen om de oorzaken van je zelfbeschadiging te begrijpen en om gezondere copingmechanismen te ontwikkelen.
Psychiater: Een psychiater is een arts die gespecialiseerd is in psychische aandoeningen. Een psychiater kan medicatie voorschrijven om symptomen zoals depressie, angst of impulsiviteit te behandelen.
Therapeut: Er zijn verschillende soorten therapeuten die gespecialiseerd zijn in het behandelen van zelfbeschadiging, zoals cognitieve gedragstherapie (CGT), dialectische gedragstherapie (DGT) en traumatherapie.
Counselor: Een counselor kan je ondersteunen bij het omgaan met moeilijke emoties en het ontwikkelen van gezonde copingstrategieën.

3. Online Hulp

Er zijn verschillende online bronnen die je kunnen helpen als je je zelfbeschadigt:

Websites: Er zijn verschillende websites die informatie, advies en ondersteuning bieden voor mensen die zich zelfbeschadigen, zoals Zelfbeschadiging.nl, 113 Zelfmoordpreventie, en MIND Korrelatie.
Forums: Er zijn online forums waar je in contact kunt komen met andere mensen die zich zelfbeschadigen en ervaringen kunt uitwisselen.
Apps: Er zijn verschillende apps die je kunnen helpen om je emoties te reguleren en om zelfbeschadigend gedrag te voorkomen.

4. Crisislijn

Als je in crisis bent en onmiddellijke hulp nodig hebt, kun je contact opnemen met een crisislijn:

113 Zelfmoordpreventie: Je kunt 24/7 bellen naar 113 of 0800-0113 (gratis) of chatten via 113.nl.
De Kindertelefoon: Voor kinderen en jongeren tot 18 jaar kun je gratis bellen naar 0800-0432.

Behandeling: Welke Therapieën Zijn Effectief?

Er zijn verschillende therapieën die effectief kunnen zijn bij het behandelen van zelfbeschadiging:

1. Cognitieve Gedragstherapie (CGT)

CGT is een vorm van therapie die zich richt op het veranderen van negatieve gedachten en gedragingen. Bij CGT leer je om je negatieve gedachten te identificeren en uit te dagen, en om gezondere copingmechanismen te ontwikkelen.

2. Dialectische Gedragstherapie (DGT)

DGT is een vorm van therapie die speciaal is ontwikkeld voor mensen met borderline persoonlijkheidsstoornis en zelfbeschadigend gedrag. DGT leert je om je emoties te reguleren, om interpersoonlijke vaardigheden te ontwikkelen, en om mindfulness te beoefenen.

3. Traumatherapie

Traumatherapie is een vorm van therapie die zich richt op het verwerken van traumatische ervaringen. Er zijn verschillende soorten traumatherapie, zoals EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) en Imaginaire Exposure.

4. Medicatie

Medicatie kan worden gebruikt om symptomen zoals depressie, angst of impulsiviteit te behandelen. Antidepressiva, anti-angst medicatie en stemmingsstabilisatoren kunnen effectief zijn bij het verminderen van zelfbeschadigend gedrag.

Wat Kun Je Doen Als Iemand Die Je Kent Zichzelf Beschadigt?

Het kan moeilijk zijn om te weten wat je moet doen als iemand die je kent zich zelfbeschadigt. Hier zijn enkele tips:

Blijf rustig: Het is belangrijk om rustig te blijven en niet in paniek te raken. Laat de persoon weten dat je er voor hem of haar bent.
Oordeel niet: Probeer de persoon niet te veroordelen of te bekritiseren. Laat hem of haar weten dat je begrijpt dat zelfbeschadiging een manier is om met moeilijke emoties om te gaan.
Luister: Luister naar wat de persoon te vertellen heeft. Probeer te begrijpen wat er aan de hand is en wat de persoon nodig heeft.
Moedig aan om hulp te zoeken: Moedig de persoon aan om professionele hulp te zoeken. Bied aan om mee te gaan naar een afspraak met een psycholoog of therapeut.
Zorg voor jezelf: Het is belangrijk om ook voor jezelf te zorgen. Praat met iemand over je eigen gevoelens en zoek steun bij vrienden, familieleden of een therapeut.

Het Taboe Doorbreken: Openheid en Begrip Creëren

Zelfbeschadiging is vaak omgeven door een taboe. Veel mensen schamen zich om erover te praten, waardoor het probleem in stand wordt gehouden. Het is belangrijk om het taboe te doorbreken en openheid en begrip te creëren. Dit kan door:

Voorlichting te geven: Geef voorlichting over zelfbeschadiging op scholen, in de media en in de gemeenschap.
Ervaringen te delen: Laat mensen die zich zelfbeschadigen hun ervaringen delen. Dit kan helpen om het stigma te verminderen en om anderen te laten zien dat ze er niet alleen voor staan.
Respectvol te communiceren: Communiceer respectvol over zelfbeschadiging en vermijd stigmatiserende taal.

Door open te zijn over zelfbeschadiging en door begrip te tonen, kunnen we mensen helpen om de hulp te zoeken die ze nodig hebben en om een einde te maken aan hun zelfbeschadigend gedrag.

sleutels: #Snijden